Việc cấm xe xăng theo giờ đã trở thành một trong những giải pháp thiết yếu để giảm ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí tại các đô thị lớn trên thế giới. Chính sách này không chỉ giúp giảm tải ùn tắc giao thông mà còn khuyến khích người dân sử dụng các phương tiện thân thiện với môi trường hơn. Bài viết sẽ điểm lại các mốc thời gian quan trọng mà nhiều thành phố lớn đã áp dụng biện pháp cấm xe xăng theo giờ nhằm hướng đến một tương lai xanh sạch hơn.
Tổng quan về xu hướng cấm xe xăng theo giờ trên thế giới
Trong những thập niên gần đây, xu hướng hạn chế sử dụng xe máy và ô tô chạy bằng xăng đã trở nên phổ biến tại nhiều đô thị lớn nhằm đối phó với tình trạng khói bụi và tắc nghẽn giao thông. Các thành phố từ châu Á đến châu Âu đều triển khai các chính sách cấm xe xăng theo giờ hay đơn giản là giới hạn phương tiện phát thải cao vào nội đô trong những khung giờ nhất định. Đây được xem như bước đi chiến lược đề giảm thiểu tác động tiêu cực của phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch lên môi trường sống và sức khỏe cộng đồng.
Lộ trình cấm xe xăng tại Hà Nội và xu hướng toàn cầu
Hà Nội đã bắt đầu tiến hành những bước đầu tiên nhằm kiểm soát hoạt động của xe máy sử dụng nhiên liệu xăng thông qua việc hạn chế lưu thông vào các khung giờ cao điểm tại một số tuyến đường trung tâm. Song song với đó, chính quyền cũng đang xây dựng kế hoạch dài hạn để đạt mục tiêu giảm dần số lượng xe máy xăng trong tương lai. Xu hướng này phản ánh rõ nét sự hòa nhập của thủ đô Việt Nam vào phong trào toàn cầu về bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng không khí đô thị.
Mục tiêu chung của các chính sách cấm xe xăng trong nội đô
Những chính sách cấm xe xăng theo giờ trên thế giới đều hướng tới mục đích làm giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính, cải thiện sức khỏe cộng đồng bằng cách giảm ô nhiễm không khí, cũng như góp phần giảm ùn tắc giao thông. Bên cạnh đó, việc tạo ra môi trường đô thị xanh, thúc đẩy phát triển phương tiện giao thông sạch và bền vững cũng là những mục tiêu then chốt được nhiều quốc gia ưu tiên thực hiện.
Trung Quốc – Tiên phong loại bỏ xe máy xăng từ thập niên 1980
Trung Quốc là quốc gia đầu tiên trên thế giới triển khai các biện pháp nghiêm ngặt nhằm loại bỏ dần phương tiện chạy bằng xăng, đặc biệt là xe máy, từ rất sớm. Việc này diễn ra đồng thời với sự phát triển mạnh mẽ của các đô thị lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu và Thâm Quyến, nơi tốc độ tăng trưởng kinh tế kéo theo nhu cầu giao thông cá nhân ngày càng gia tăng.
Bắc Kinh: Lệnh cấm và tiêu chuẩn khí thải nghiêm ngặt từ 1980
Bắc Kinh đã áp dụng lệnh cấm sử dụng xe máy xăng trong những khu vực trung tâm ngay từ đầu những năm 1980. Thành phố này cũng thiết lập hệ thống tiêu chuẩn khí thải vô cùng nghiêm ngặt nhằm kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm do giao thông gây ra. Những quy định này đã tạo tiền đề phát triển hệ sinh thái phương tiện điện năng rộng khắp ở thủ đô Trung Quốc.
Các tuyến đường vành đai của thủ đô Bắc Kinh (Trung Quốc). (Nguồn: SCMP)
Thâm Quyến: Chuyển đổi mạnh sang xe máy điện từ năm 2003
Thâm Quyến nhanh chóng trở thành biểu tượng cho chuyển đổi giao thông xanh khi chính quyền địa phương chủ động thúc đẩy việc thay thế hoàn toàn xe máy xăng bằng những mẫu xe điện từ năm 2003. Chính sách hỗ trợ mua sắm, cùng với sự đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng sạc pin đã giúp thành phố này trở thành hình mẫu cho nhiều vùng khác học tập.
Thượng Hải: Kiểm soát số lượng và tuổi đời phương tiện từ 2002
Thượng Hải chọn cách kiểm soát chặt chẽ số lượng đăng ký mới đối với xe máy và ô tô chạy bằng xăng đồng thời đặt ra giới hạn tuổi đời tối đa cho các phương tiện lưu hành. Điều này giúp hạn chế sự gia tăng nhanh chóng của các dòng xe phát thải cao trong nội đô, góp phần giữ gìn môi trường sạch hơn.
Quảng Châu: Cấm toàn bộ xe máy xăng trong khu trung tâm từ 2007
Năm 2007, Quảng Châu quyết định thực hiện lệnh cấm toàn diện đối với xe máy sử dụng nhiên liệu xăng tại khu vực trung tâm thành phố. Biện pháp này được kỳ vọng làm giảm đáng kể tiếng ồn cũng như khí thải độc hại, đồng thời thúc đẩy người dân chuyển sang sử dụng các loại phương tiện thân thiện với môi trường hơn.
Mở rộng và nhân rộng biện pháp tại hơn 200 thành phố Trung Quốc
Sau thành công bước đầu ở các đô thị lớn, Trung Quốc mở rộng mô hình cấm xe máy xăng sang hơn hai trăm thành phố khác trên cả nước. Sự lan tỏa này thể hiện cam kết quyết liệt của quốc gia trong việc bảo vệ môi trường và từng bước xây dựng hệ thống giao thông bền vững toàn diện.
Châu Âu – Từ thu phí khí thải đến mục tiêu không phát thải
Châu Âu là khu vực tiên phong trong việc áp dụng hàng loạt chính sách nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của phương tiện chạy bằng nhiên liệu hóa thạch lên môi trường. Các nước tại đây không chỉ triển khai lệnh cấm xe xăng theo giờ mà còn phát triển mô hình thu phí ô nhiễm khí thải kèm theo quy chuẩn nghiêm ngặt cho phép lưu thông.
London, Anh: Vùng Phát thải Siêu thấp (ULEZ) từ 2019 và mở rộng năm 2023
London được biết đến với hệ thống Vùng Phát thải Siêu thấp (ULEZ) được triển khai năm 2019 nhằm kiểm soát khí thải từ phương tiện cá nhân vào trung tâm thành phố. Năm 2023, vùng ULEZ được mở rộng ra phạm vi rộng lớn hơn, yêu cầu tất cả xe máy chạy bằng xăng phải đáp ứng tiêu chuẩn rất khắt khe hoặc chịu phí cao nếu muốn di chuyển trong khu vực quy định.
Paris, Pháp: Hệ thống nhãn môi trường với lộ trình đến năm 2030
Paris xây dựng hệ thống nhãn đánh giá mức độ ảnh hưởng môi trường của từng loại phương tiện với mục tiêu tiến tới loại bỏ hoàn toàn những chiếc xe có mức phát thải cao trước năm 2030. Chính sách này đồng thời giúp người dân dễ dàng nhận biết và lựa chọn những lựa chọn di chuyển thân thiện hơn.
Đức (Berlin, Cologne, Hanover): Thiết lập Vùng Phát thải Thấp (LEZ) từ 2005
Tại Đức, nhiều thành phố lớn như Berlin, Cologne hay Hanover áp dụng Vùng Phát thải Thấp (LEZ) từ năm 2005 nhằm hạn chế lưu thông của xe cũ không đạt chuẩn Euro về khí thải. Đây là biện pháp hiệu quả giúp cải thiện chất lượng không khí đồng thời tạo động lực đổi mới phương tiện cho người dân.
Milan, Ý và Brussels, Bỉ: Các kế hoạch hạn chế phương tiện phát thải cao tương lai
Hai thành phố Milan và Brussels đang tích cực xây dựng kế hoạch chi tiết để hạn chế hoặc cấm hẳn các loại xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch có lượng phát thải vượt mức cho phép trong vòng một thập kỷ tới. Mục tiêu là tạo ra các đô thị xanh sạch hơn và phù hợp với cam kết giảm phát thải carbon trên toàn châu Âu.
Các mô hình khuyến khích thay thế xe xăng hiệu quả
Song song với việc áp đặt lệnh cấm hoặc giới hạn thời gian lưu hành của xe chạy bằng xăng, nhiều quốc gia còn triển khai hàng loạt mô hình ưu đãi nhằm thúc đẩy chuyển đổi sang các loại phương tiện thân thiện như ô tô điện hay xe máy điện. Những sáng kiến này đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận công nghệ mới.
Na Uy – Chính sách ưu đãi toàn diện cho xe điện không cần lệnh cấm cứng
Na Uy nổi bật với chính sách ưu đãi sâu rộng dành cho chủ sở hữu xe điện khi miễn thuế nhập khẩu, phí đường bộ cũng như được ưu tiên đỗ đậu hay miễn phí cầu đường. Nhờ vậy mà Na Uy không cần phải áp đặt lệnh cấm cụ thể nhưng tỷ lệ sử dụng phương tiện điện vẫn chiếm ưu thế vượt trội so với xe dùng động cơ đốt trong.
Đông Nam Á – Tham vọng thúc đẩy xe máy điện và giảm khí thải
Các biện pháp kiểm soát và lộ trình phổ biến trong các thành phố lớn
Nhiều thành phố trên thế giới lựa chọn kết hợp linh hoạt giữa việc ban hành lệnh cấm lưu thông tạm thời hoặc vĩnh viễn đối với xe chạy bằng xăng tại khu vực trọng điểm cùng với việc siết chặt điều kiện đăng ký và kiểm tra khí thải đối với phương tiện mới nhập hoặc đang lưu hành. Các giải pháp này thường đi kèm với quá trình xây dựng hạ tầng thiết yếu dành riêng cho phương tiện xanh như điểm sạc điện hay làn đường dành cho xe đạp nhằm đảm bảo tính khả thi lâu dài.
Lệnh cấm lưu thông tại khu vực trung tâm hoặc vòng đai nhất định
Việc thiết lập vùng hạn chế lưu thông quanh các khu vực đông dân cư hoặc khu trung tâm mang lại hiệu quả trực tiếp trong việc giảm nhiệt độ ô nhiễm không khí cũng như tiếng ồn khó chịu. Một số nơi áp dụng quy định chỉ cho phép những loại phương tiện đáp ứng chuẩn khí thải nghiêm ngặt hoặc loại bỏ hoàn toàn những dòng xe chạy bằng nhiên liệu hóa thạch truyền thống.
Hạn chế cấp đăng ký mới cho xe máy xăng/diesel
Chính sách siết chặt cấp giấy đăng ký mới đối với dòng phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch là công cụ hữu hiệu để ngăn ngừa gia tăng số lượng phương tiện gây ô nhiễm trong tương lai gần. Biện pháp này thường đi kèm với chương trình hỗ trợ đổi sang dùng phương tiện thân thiện hơn nhằm tạo động lực chuyển dịch bền vững.
Kiểm soát khí thải bằng tiêu chuẩn Euro và hệ thống nhãn môi trường
Các tiêu chuẩn Euro về khí thải được xem là căn cứ bắt buộc để đánh giá khả năng gây ô nhiễm của mỗi phương tiện trước khi được phép tham gia giao thông tại nhiều quốc gia. Hệ thống nhãn môi trường giúp người dùng nhận diện nhanh chóng mức độ thân thiện của từng loại vận hành tạo điều kiện lựa chọn chính xác hơn.
Khuyến khích và phát triển hạ tầng cho phương tiện xanh
Một phần không thể thiếu để thúc đẩy thay đổi cơ cấu giao thông là tập trung xây dựng mạng lưới hạ tầng hỗ trợ như trạm sạc điện công cộng, bãi đỗ dành riêng cho xe điện hay mở rộng mạng lưới đường dành riêng cho người đi bộ và đi xe đạp hiện đại an toàn. Sự phối hợp hài hòa giữa quy hoạch hạ tầng và chính sách vận hành góp phần nâng cao hiệu quả chung của chiến dịch bảo vệ môi trường.
Những bài học kinh nghiệm và thách thức trong việc thực thi lệnh cấm xe xăng theo giờ
Việc thực hiện chính sách cấm xe xăng theo giờ đem lại nhiều lợi ích rõ nét về mặt cải thiện chất lượng không khí và bảo vệ sức khỏe người dân song cũng gặp phải nhiều khó khăn khách quan liên quan đến chuyển đổi cơ sở hạ tầng cũng như sự thích nghi của cộng đồng.
Tác động tích cực đối với môi trường và chất lượng không khí
Các báo cáo thống kê từ nhiều quốc gia chứng minh rằng sau khi áp dụng biện pháp hạn chế lưu thông hoặc cấm giờ đối với xe chạy bằng nhiên liệu hóa thạch thì nồng độ bụi mịn PM2.5 cùng các khí độc hại giảm đáng kể. Điều này góp phần nâng cao chất lượng sống cũng như giảm nguy cơ mắc các bệnh về đường hô hấp ở người dân.
Khó khăn trong chuyển đổi phương tiện và cơ sở hạ tầng đồng bộ
Một trong những trở ngại lớn nhất khi thực thi chính sách là vấn đề chi phí mua sắm cũng như sửa đổi hệ thống giao thông phù hợp để đáp ứng nhu cầu tăng cao của phương tiện thân thiện môi trường. Ngoài ra, người dân cần thời gian làm quen và điều chỉnh hành vi di chuyển sao cho phù hợp với quy định mới.
Vai trò chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp
Sự hỗ trợ đồng bộ từ phía nhà nước bao gồm ưu đãi tài chính mua sắm thiết bị mới, đào tạo nâng cao nhận thức cộng đồng cùng chương trình hỗ trợ kỹ thuật là yếu tố quyết định giúp quá trình chuyển đổi diễn ra thuận lợi hơn. Doanh nghiệp sản xuất hay kinh doanh cũng cần có sự thích ứng linh hoạt để đáp ứng nhu cầu thị trường ngày càng tăng về sản phẩm xanh.
Hà Nội hòa nhập cùng xu hướng đô thị xanh toàn cầu
Xu hướng cấm xe xăng theo giờ đã chứng minh hiệu quả rõ rệt qua thực tiễn triển khai ở nhiều thành phố lớn trên thế giới, góp phần cải thiện đáng kể chất lượng không khí cũng như nâng cao ý thức bảo vệ môi trường chung. Với bước đi vững chắc hiện nay cùng kế hoạch dài hạn rõ ràng, Hà Nội đang từng bước hội nhập vào trào lưu phát triển bền vững toàn cầu nhằm xây dựng một thủ đô xanh – sạch – đẹp ngày càng hiện đại hơn.
